X
تبلیغات
مدیریت طرحهای عمرانی و صنعتی

مدیریت طرحهای عمرانی و صنعتی

پژوهش، مدیریت و برنامه‌ريزي پروژه‌هاي سرمايه‌گذاري

مستندات تكميلي براي شركت‌كنندگان دوره‌هاي آموزشي

مستندات تکمیلی یا افزوده، شامل شكلها، جدولها و نمودارهاي مورد بحث و استناد در كارگاهها و دوره‌هاي آموزشي بهبود مناقصات و معاملات دولتي (بخش عمومي) را مي‌توانيد از يادداشت به تاريخ 1392/12/18 در لينك زير دانلود بفرماييد و نقد و نظر خود را درباره اين درسگفتارها و مطالب نيز در بخش نظر ابراز بفرماييد. از توجه شركت‌كنندگان ارجمند كارگاهها كه پيشنهاد درج اين مطالب در وبلاگ را دادند و نيز از كساني كه نقدها و نظرهاي خود را در بخش نظر يا ديدگاه ابزاز خواهندكرد و موجب توسعه‌ و تعميق بحث خواهندشد، بسيار سپاسگزارم.

http://my.aryanapm.com/ppc

+ نوشته شده در  یکشنبه 18 اسفند1392ساعت 6 PM  توسط شهرام حلاج  | 

سرانجام بند 126 سابق يا تبصره 8 جديد از قانون بودجه كنار گذاشته شد

آنچه نخستين بار به عنوان بند 19-3 لايحه بودجه 1391 مطرح شد و بعدا تحت عنوان بند 102 در قانون بودجه 1391 راه يافت و باز مشابه آن در لايحه بودجه سال 1392 آمد و با نام بند 126 در قانون بودجه 1392 آمد و باز در تبصره 8 لايحه بودجه 1393 آمده بود، چه شد؟

به دليل ماهيت غيربودجه اي آن از متن قانون بودجه 1393 حذف شد.

شايد حال فرصت بهتر و بيشتري باشد براي تدوين و تصويب يك قانون جامع و دايمي براي اصلاح وضعيت طرحهاي عمراني كشور. قانوني جامع و دايمي كه بتواند از تمام ظرفتيها و تلاشها و مطالعات اين چند ساله به درستي استفاده كند. آرام و متين و علمي و بدون حب و بغض و ... فرصت پيش رو را قدر بدانيم و دست به دست هم دهيم به مهر، ميهن خويش را كنيم آباد.

http://www.bananews.ir/technology/technology-fair/home/weeklynote/10685-1391-03-06-13-05-57.html

http://halaj.blogfa.com/post-83.aspx

http://www.bananews.ir/technology/technology-fair/home/weeklynote/10685-1391-03-06-13-05-57.html

http://halaj.blogfa.com/post-83.aspx

+ نوشته شده در  شنبه 3 اسفند1392ساعت 2 PM  توسط شهرام حلاج  | 

هم‌انديشي سراسري سالانه‌ي مناقصات برگزار شد

سومين هم‌انديشي سالانه‌ درباره‌ي قوانين، مقررات و فنون مناقصات برگزار شد. اين هم‌انديشي در روزهاي 8 و 9 بهمن 92 و طي 8 نشست در كتابخانه‌ي مركزي دانشگاه تهران با همت نشرفن و مشاركت فعال صاحبنظراني از سازمان بازرسي كل كشور، ديوان محاسبات، مركز پژوهشهاي مجلس، مركز توسعه تجارت الكترونیكی وزارت صنعت، معدن و تجارت، معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي رياست جمهوري، ذيحسابان برجسته و نیز دبيران و اعضای كميسيونهاي مناقصات و معاملات (از جمله راه‌آهن جمهوري اسلامي، و بانك‌ملي) و نيز فعالان بخش خصوصي (از جمله جامعه مهندسان مشاور ايران) برگزار شد.
در اين هم‌انديشي مباحث مختلفي از تدوين مقررات تا آموزش اجرايي و از اجرا تا اصلاح آيين‌نامه‌ها و رويه‌ها مطرح شد. پيام اين دوره از هم‌انديشي‌هاي سالانه را مي‌توان در اين 3 عبارت بيان‌كرد: «بازگشت به قانون، بازگشت به اخلاق و بازگشت به مشاركت». مستندات آموزشي توزيع‌شده در اين همانديشي نيز به 3 موضوع قانون، اخلاق و مشاركت مربوط بود.
***
سخنران افتتاحيه اين همايش جناب آقاي مظفر نيك‌پور ذيحساب برجسته و نماينده‌ي وزارت اقتصاد و دارايي در تدوين آيين‌نامه‌هاي اجرايي مناقصات بود. سخنران و اداره‌كننده‌ي نشست دوم نيز جناب آقاي عباس محسني مستشار ديوان محاسبات كشور و مشاور مركز پژوهشهاي مجلس بود.
در نشست هفتم، آقايان خرسندي و آذري به تشريح جايگاه و كاركرد سامانه‌ي كشوري نظارت بر معاملات دستگاه‌هاي اجرايي پرداختند و  سركار خانم فرشيد‌فر به همراه آقايان عظيمي و عسكري به معرفي و تشريح جايگاه و كاركرد سامانه‌ي تداركات الكترونيكي دولت پرداختند و نيز در یک پنل جامع به برخي پرسشهاي شركت‌كنندگان پاسخ گفتند.
آقاي نوري، بازرس ديوان محاسبات نيز با مشاركت در 2 نشست چهارم و هشتم نكاتي را درباره‌ي صحت معاملات دولتي و تنظيم روابط بخشهاي مختلف اين معاملات بيان كرد. در پنل هشتم آقاي رجايي از معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي نيز حضور داشت و مطالبي را درخصوص مناقصات در پروژه‌هاي با روش اجراي مشاركتي PPP و BOT بيان‌كرد. در اين پنل آقايان سهراب‌خان و حلاج نيز حضور داشتند و پرسشهایی درباره‌ی جایگاه نظارتی و نیز روش انتخاب مشاور و روشهای QBS و QCBS پرداختند.
نشست چهارم نيز با حضور آقايان علمي، آذري و خرسندي برگزار شد.
آقاي حلاج مشاور مركز پژوهشهاي مجلس نيز طي 2 نشست (سوم و ششم) ضمن معرفي اصلاحيه‌ي قانون برگزاري مناقصات به روشهاي درست و كارآمد برگزاري مناقصات و نیز ماشین مناقصات موفق و قانونی کشور پرداخت.
آقاي ختلان مدير عامل شركت نشر فن نيز در نشست نخست به تشريح رويكرد و چارچوب هم‌انديشي‌هاي سالانه‌ي مناقصات پرداخت.
در نشست پنجم مقالات آقايان قره‌داغلي، تک‌دهقان، غلامي، كياني، سلامت‌منش و سلماني به ارايه‌ي مقالاتي درباره‌‌ي قانون برگزاري مناقصات و آيين‌نامه‌هاي آن پرداختند.
همچنين آقاي يني‌اسدي عضو جامعه‌ي مهندسان مشاور و نيز عضو انجمن ايراني اخلاق در علوم و فناوري، در بخشي از نشست ششم هم‌انديشي به معرفي فعاليتهاي اين تشكلها درباره‌ي بهبود معاملات و مناقصات دولتي و موضوع درستکاری در تدارکات دولتی پرداخت. 
آقای حلاج، دبير علمي همانديشي نيز در بخشي از سخنان نشست اول به لزوم ارتقاي فرهنگ و مهارتهاي ارتباطي و كار گروهي و افزايش سطح گفت‌و‌گو و مشاركت و معرفي كانون گفتگو به‌عنوان يك نهاد فعال در اين زمينه اشاره‌ كرد و گفت: تمام جزييات و تكنيكهاي مناقصات و معاملات دولتي در سايه‌ي پویشی برای بازگشت به قانون، بازگشت به اخلاق و بازگشت به مشاركت قابل ارتقا است.
***
حلاج گفت: در اين هم‌انديشي، كوشيديم كه با در نظر گرفتن هر 3 رويكرد اجرايي، نظارتي و تقنيني بتوانيم كارآمدترين روشهاي اجراي مناقصات را با مشاركت يكديگر يا بيابيم يا بسازيم. نگرش ميان‌رشته‌اي، همراه گفت‌وشنود مهندسان، حقوقدانان و مسئولان مالي دستگاهها مي‌تواند دستاوردهاي تازه‌اي در هر يك از حوزه‌هاي فني، مالي و حقوقي و در هريك از وجوه مقرراتگذاري، اجرا و نظارت داشته‌باشد و آخرين دستاوردها را در معرض اطلاع، استفاده، نقد و ارتقا قراردهد. توانايي نقد مستمر (با تمام الزامات نقد مانند: دقت نقد، ادب نقد كردن، ادب نقد شنيدن و ...) و بهبود پياپي، درصورت فهم عميق لزوم تدريج و پايداري قابل حصول است.
شهرام حلاج، دبير علمي اين هم‌انديشي اضافه‌كرد: رويكرد بهبود پياپي، بنياد نگرش مديريت كيفيت جامع (TQM) در طراحي و تدوين مقررات اجرايي است. چنين رويكردي، در طراحي و تدوين قراردادهاي همسانِ فيديك (FIDIC) و نيز در طراحي و تدوين سند بين‌المللي اصطلاحات بازرگاني يعني «اينكوترمز» (INCOTERMS) به عنوان دو نمونه از مستندات بالادستي و دست‌اول فضاي كسب و كار امروزي جهان مشاهده‌مي‌شود. اين رويكرد موجب شده‌است تا در دوره‌هاي زماني پياپي (نامساوي يا شايد مساوي با يكديگر) اسناد بهبود‌يافته‌‌اي در هر موردْ تدوين و منتشرشود. با همين رويكرد بوده‌است كه قانون اساسنامه‌ي هيأت رسيدگي به شكايات كوشيده است كه به‌عنوان بيانگر اراده‌ي مؤخر قانونگذار و در قالب سند متمم قانون برگزاري مناقصات، به فرصتي براي بهبود فرايندهاي مناقصه‌ي كشور ارتقا يابد؛ نه اينكه محدود به ذكر چند منصب يا موعد بشود.
اين سطح از تحليل نيازمند فهم و مفاهمه‌ي عميق كارشناسي است؛ دستاوردي كه جز با شكيبايي در گفتگوهاي روشمند و مستمر به دست نمي‌آيد. پس در سومين سال پياپي، هم‌انديشي سراسريِ صاحبنظرانِ مناقصاتِ كشور در دانشگاه تهران، اميدواريم بتوانيم به توافقات و اجماع بهتر و بيشتري دست يابيم كه حاصل آن مواردي مانند اين باشد:
كاهش اختلاف بر سر «لزوم ارزيابي كيفي»، ارتباط «قيمت تراز‌شده با ارزيابي فني- بازرگاني»، معنا و كاركرد «قيمت‌ تراز‌شده».
وي در پايان نيز تأكيد‌كرد: تمام اين جزييات در سايه‌ي پویش سه‌گانه‌ی «بازگشت به قانون، بازگشت به اخلاق و بازگشت به مشاركت» قابل دستیابی است.
+ نوشته شده در  پنجشنبه 10 بهمن1392ساعت 7 AM  توسط شهرام حلاج  | 

ايا سخنان عباس آخوندي، براي مهندسان غريب است؟

ايا سخنان دكتر عباس آخوندي در همايش چهلمين سالگرد تاسيس جامعه مهندسان مشاور ايران (چهارشنبه 18 دي در برج ميلاد)  غريب ماند؟

دكتر آخوندي در ميان مهندسان مشاور كشور سخناني گفت كه به نظر من بسيار كليدي و بنيادي بود. اما آنقدر كه پس از سخنراني، از چند نفر از حاضران پرسيدم، دريافتم كه به اندازه‌ي سخنرانيهاي ديگر به جان مخاطبان ننشسته بود.

سخنان آقاي زنگنه در جاي خود بسيار ارزشمند بود. سخنان وزير نفت سخناني درست، شجاعانه و معطوف به نقد خويش بود، بويژه آنكه اين سخنان از زبان كسي بود كه در حد شناخت من پايبندي‌اش به اخلاق حرفه‌اي از بسياري كسان ديگر بيشتر است.

من در اينجا به هيچ وجه، اين دو وزير را با هم مقايسه نمي‌كنم؛ حتي سخنانشان را هم با يكديگر مقايسه نمي‌كنم. اينان هر دو سخناني گفتند كه در جاي خود درست بود. آنان در جايگاه خود درست سخن گفتند.

من به اين فكر مي‌كنم كه چرا بايد مخاطبان سخنرانيها، احتمالا يكي از اين دو جايگاه را به درستي نفهميده‌باشند؟  من به اين فكر مي‌كنم كه چرا مهندسان پيشرو و فكور ما وقتي يك سطح يا يك جنبه‌ي موضوع مطرح شود مي‌فهمند اما وقتي سطح يا جنبه‌ي دوم (كه اگر اهميتش بيشتر نباشد قطعا كمتر هم نيست) چنان رفتار مي‌كنند كه گويا عمق و اهميت موضوع را نفهميده‌اند؟

وقتي در ميان سخنان آقاي زنگنه چند بار كف ‌زدند و در ميان سخنان آقاي آخوندي يك بار، با خود گفتم اين به دليل آن است كه سخنران نخست در برخي جاها به گروههاي مشخص و معيني اشاره كرد كه نمايندگان متشكل آنان در سالن حضور داشتند. اما بعد از سخنراني كه برخي واكنشهاي حاضران را شنيدم و خودم هم از چندين نفر آنان پرسيدم، شبيه اين را زياد شنيدم كه: آقاي آخوندي حرفهاي خيلي ملموسي نزد!

اگر سخنان آقاي آخوندي درباره‌ي «پارادايم ذهني مهندسان»، «توجه به تفاوت عمران با توسعه»، و بويژه «بيان تفاوت مهندس كارگزار و مهندس شهروند» و ... در جمع مشاوران كه (خواص جامعه‌ي مهندسي محسوب مي‌شوند) اينگونه فهم مي‌شود، از خود مي‌پرسم در جمع عامتر مهندسان كه شامل پيمانكاران و سازندگان و ... باشد چگونه فهم خواهد شد؟

ما مهندسان چه زماني به سطح فكري و فرهنگي طرح‌شده در سخنان آقاي آخوندي خواهيم رسيد؟ چگونه مي‌توانيم خود را به آن سطح از نگرش و فهم نزديكتر كنيم؟

به گمانم حرفهايي از جنس سخنان آقاي آخوندي در ميان ما مهندسان هنوز خيلي غريب و تازه است. گويا اين سخنان تازه است. به همين دليل، علاوه بر ابياتي كه در همايش جامعه مشاوران از مولوي خوانده‌شد، من هم اين نيم‌بيت را از مولانا اضافه مي‌كنم كه: هين سخن تازه بگو، تا دو جهان تازه شود! ...  شايد بايد اين نيم بيت را به خود تذكر دهم كه: هين! سخن تازه بگو. سخن تازه بگو! سخن تازه ...

 (فایل صوتی دو سخنرانی يادشده را می‌توانید از پایین صفحه‌ همین خبر در بنانیوز دانلود کنید و بشنوید.)

+ نوشته شده در  پنجشنبه 19 دی1392ساعت 2 PM  توسط شهرام حلاج  | 

طرح قانونی که نامش تأمین مطالبات غیرنقدی پیمانکاران است

طرح قانونی با 30 امضا در 5 کمیسیون مجلس (برنامه و بودجه و محاسبات - عمران - اقتصادی - انرژی - کشاورزی و آب و منابع طبیعی) در دست بررسی است که نامش تأمین مطالبات غیرنقدی پیمانکاران است اما محتوایش خیلی چیزهای دیگر هم دارد.
گزارش مرکز پژوهشهای مجلس مخاطرات مختلف این طرح را بررسی و تشریح کرده‌است. گزارش مرکز را می‌توانید در پیوست یادداشت مورخ 1392/9/14 گروه «طراحی و مدیریت مناقصات» به نشانی http://my.aryanapm.com/ppc دانلود کنید.
گفتنی است که می‌توان به گزارش این را هم افزود که یکی از خطاهای این طرح خلط معناي عدم الزام به برگزاري مناقصات در تملك (خريد) اراضي است كه اكنون با تعمیم آن به موضوع واگذاري اراضي به قيمت كارشناسي، تعميم‌ ناروايي یافته است، در حالي كه اصل در واگذاري (فروش) اراضي دقیقاً برگزاري مزايده‌هاي عمومي است.

+ نوشته شده در  شنبه 14 دی1392ساعت 6 AM  توسط شهرام حلاج  | 

لايحه بودجه 1393 تقديم شد

پس از چند سال بازهم فصل بودجه در زمان مناسب شروع شد

لايحه بودجه در آذر تقديم شد؛ چند ساعت پيش. فايل جداول طرحهاي عمراني را از پست 1392/09/17 در لينك زير ميتوانيد دانلود كنيد: 

http://my.aryanapm.com/halaj/tab:updates/filter:posts

+ نوشته شده در  یکشنبه 17 آذر1392ساعت 5 PM  توسط شهرام حلاج  | 

روش برگزاري مناقصه‌ي سه‌پاكتي ساده

مناقصه‌ي «معاملات بزرگ بخش عمومي» (كه در حال حاضر، يعني: معاملاتي كه مجموع پرداخت مستقيم بخش عمومي به طرف معامله‌ي خود، بيش از 88 ميليون تومان باشد) الزاماً بايد با روش «سه‌پاكتي» برگزار‌شود. 

ساده‌ترين شكل «مناقصه‌ي سه‌پاكتي» آن است كه:پس از دريافت پيشنهاد همه‌ي علاقمندان، «كميسيون مناقصه» بايد پاكت كل (طبق قانون: پاكت حاوي هر 3 پاكت «الف»، «ب» و «ج») هريك از داوطلبان (مناقصه‌گران) را باز‌كند و پس از گشايش پاكت «الف» آنان و بررسي تضمينشان، بلافاصله پاكت «ب» تمام مناقصه‌گراني كه توانسته‌‌باشند تضمين كافي ارايه‌كنند را نيز باز‌كند. در چنين مناقصه‌‌اي كميسيون بايد در همان جلسه، «مرغوبيت» موردتعهد مناقصه‌گران را نيز براساس اوراق و ديگر مستندات ارايه‌شده در پاكتهاي «ب»ِ بازشده بررسي‌كند و اگر تعهدِ «مرغوبيت» هر پيشنهاد را از نظر شكلي و محتواييْ كافي‌(ترغيب‌كننده) بداند، «رغبت» خود براي گشايش پاكت «ج» و كشف «قيمت» آن پيشنهاد را بلافاصله مستند و عملي بسازد. يعني: مناقصه‌گزار موظف است پاكت «ج» هر مناقصه‌گري كه «مرغوبيت» وي را كافي ندانست به آن مناقصه‌گر بازگردانَد و برعكس پاكت «ج» هر مناقصه‌گري كه «مرغوبيت» وي را كافي دانست، بلافاصله و در همان جلسه باز‌كند و «قيمت» درخواستي وي را نيز در صورتجلسه‌ي كميسيون مناقصه ثبت و مستند‌سازد؛ تا بتواند از ميان مناقصه‌گران واجد «شخصيت» و «مرغوبيت» قابل‌قبول، «كمترين قيمت متناسب» را به‌عنوان «برنده» تعيين‌كند. البته قانون اجازه داده‌است كه پس از گشايش هر 3 ‌پاكت «الف»، «ب» و «ج» در يك جلسه (با ترتيبات پيشگفته)،‌ اگر كميسيون نتواند در همان جلسه تعيين‌كند كه دو شرط قانونيِ «كمترين» و «متناسب» بودن به‌‌صورت توأم در كداميك از قيمتهاي مكشوفه صدق مي‌كند، آنگاه كميسيون مي‌تواند ظرف چند دقيقه، يا چند ساعت، يا چند روز (حداكثر 14 روز تقويمي) اظهار نظر نهايي خود درباره‌ي تعيين‌ برنده را به تعويق اندازد؛ تا در اين مهلت، «كميته‌ي فني-بازرگاني» بتواند «متناسب» بودن يك يا چند يا تمام «قيمت»‌ها را بررسي‌كند و نظر مشورتي خود را براي تسهيل تصميم‌گيري به «كميسيون» اعلام‌كند.

ترتيبات بالا، قاعده‌ي ساده‌‌ترين خريدهاي بزرگ در بخش عمومي كشور است؛ قاعده‌اي برآمده از بستر حقوقي كنوني مناقصات در خريدهاي با پرداخت بيش از 88 ميليون تومان.

شكل مندج در نشاني http://my.aryanapm.com/view/post:118237 نشان‌دهنده‌ي‌ 3 غربال (سرند) پياپي است كه نماد 3 پاكت «الف» و «ب» و «ج» به‌عنوان ابزار 3 بررسي (ارزيابي) هستند

+ نوشته شده در  شنبه 25 آبان1392ساعت 11 AM  توسط شهرام حلاج  | 

يك توضيح كوچك، اما شايد ضروري

من به‌عنوان مشاور و پژوهشگر يا به‌اصطلاح همان دانشجوي علوم كاربردي مناقصات با هيج شركت يا گروه يا نشريه يا ... شراكت ندارم. مشكلات و مسايل حوزه‌ي مناقصات و معاملات عمومي كشور را بررسي مي‌كنم و يافته‌هايم را از 4 مجرا (به 4 روش) ارايه و منتشر مي‌كنم:
1- گزارشهاي مركز پژوهشهاي مجلس،
2- نشريه‌ي زمين سازه،
3- همين وبلاگ.
4- گروه طراحي و مديريت مناقصات (در «جامعه‌ي مجازي مديريت پروژه») http://my.aryanapm.com/ppc
يك روش ارايه يا انتشار محدود هم هست كه بيان نظرات و يافته‌هايم از «زبان خودم» و در كارگاههاي آموزشي (يا به‌صورت عمومي يا به‌صورت اختصاصي سازمانها) است.
هر چه را دریابم در يكي از اين 4+1 روش به عرصه‌ي عمومي و ميدان نقد و بحث مي‌آورم تا با چكش‌كاري نقد صاحبنظران و تجربه‌مندان بهبود يابد.
البته كتابها و مقالاتي كه با نام بنده است، بي‌نياز از بهبود و نقد صاحبنظران نيست، با اينكه مطالب آنها را در هنگام خود، با نهايت دقت و وسواس تدوین كرده‌ام. برخي از مقالات را پس از انتشار، بارها و بارها ويرايش و تکمیل كرده‌ و باز ارايه نموده‌ام و تازه‌ترين يافته‌‌هايم در تازه‌ترين نوشته‌ها و ويراسته‌هايم هست و باز صد البته همچنان مي‌كوشم بهبود يابد و بدين منظور دستم به سوي صاحبنظران دراز است.
گروهها و سايتها و شركتها و همايشها و ... همه را پيگيري مي‌كنم و مي‌روم و مي‌نشينم و گوش مي‌كنم. بنا به وظيفه حرفه‌اي، به صورت تمام وقت سعي مي‌كنم كه سخن همه‌ي اهل حرفه را بشنوم و درباره‌ي مناقصات و معاملات عمومي بياموزم. رابطه‌ام با همه‌ي آنها همين است كه از آنها بياموزم. نقاط قوت و ضعف آنها -همگي- برايم آموزنده‌است. اگر هم كسي خواست كه «گوش بدهد»، بنده هم متقابلاً دريافت خودم را معروض مي‌دارم. همين و بس.
خدا را شكر در اين مسير پيگيري، استادان مسلط و مبرزي هم كشف كرده‌ام كه كوچكشان هم هستم.
نكته‌‌ي نهايي اينكه:
هرچه به اینجانب و دريافتهاي محدود و تلاشها يا كارهاي بنده مربوط باشد، در 4 يا 5 مجراي فوق‌الذكر درج و ثبت مي‌شود و نه بيشتر.
دانشجوي علوم مناقصات، شهرام حلاج
+ نوشته شده در  شنبه 27 مهر1392ساعت 6 PM  توسط شهرام حلاج  | 

ظرفيتهای قوانين اجراي پروژه‌ها و نحوه توزيع (اجارع کار) آنها

«انتخاب دكتر حسن روحاني در يازدهمين دوره انتخابات رياست¬جمهوري ايران، با شعار "دولت تدبير و اميد" نور اميد براي تدبير خردمندانه‌ي امور و بهبود اوضاع را به دلها تاباند» اين مقدمه‌ي نشريه‌ي «نفت و توسعه»  است درباره ي ميز‌گردي كه طي آن به چالشهاي شركتهاي انجمن شركتهاي مهندسي و پيمانكاري نفت، گاز و پتروشيمي پرداختيم. در اينجا بخشهايي از سخنان شهرام حلاج در اين ميز‌گرد بازنشر مي‌شود: 

راهكار چالش¬هاي بيروني، نگاه به چالش¬هاي دروني است

مهندس شهرام حلاج، پژوهشگر نظام فني و اجرايي كشور نيز ضمن اظهارنظر درخصوص چالش¬هاي شركت¬هاي پيمانكاري بخش خصوصي گفت: در بحث چالش¬ها، بهتر است از چالشي شروع كنيم كه بيش از ساير چالش¬ها، در حوزه اختيار تشکلی است که درباره‌ی آن همفكری مي¬كنيم و براساس بحث¬هاي متعدد صورت¬گرفته در مجامع حرفه¬اي، اولويت و وزن بيشتري هم دارد و آن، «چالش¬هاي دروني» است. فكر مي¬كنم كه افراط در نگاه به بيرون، ممكن است خودش به مهمترين چالش تبدیل بشود كه بسیاری چالشهای ديگري را درپي داشته باشد. پس، چالش اول ما، تمرکز نگاه به بيرون و طبيعتاً راه¬حل آن، بازگشت نگاه‌هایمان به درون است. پس از آن، توجه به استمرار و تدریج در حركتها و تلاش¬ها است كه اگر اين توجه اتفاق بيفتد، آنگاه چالش¬هاي بيروني را هم مي¬توان بهتر مديريت كرد.

مهندس حلاج سپس با اشاره به اينكه توسعه نظام فني و اجرايي، خارج از توسعه كشور غيرقابل فهم است، گفت: فهم علل توسعه¬نيافتگي ايران، نيازمند مطالعه تاريخ توسعه¬يافتگي است و ضمن اين مطالعه مي¬بينيم كه در کشورهای توسعه‌یافته،  جامعه، قويتر از دولت¬ است و به همين دليل هم نبايد انتظار داشته باشيم كه: دولت ما را بلند كند. ما باید خودمان بلند‌شویم، نقطه‌ی اثر خود را به‌درستی کشف‌کنیم و آنجا را بلند‌کنیم. تجارب موفق، نشان مي¬دهد كه جوامع نقش اساسی در بلند کردن دولت¬هايشان داشته¬اند.

تأكيد بر بهره¬گيري از ظرفيت¬هاي موجود قوانين

وي در بخش ديگري از سخنانش با تأكيد بر استفاده از ظرفيت¬هاي قانوني موجود گفت:‌ ظرفيت¬هاي بسياري در قوانين مربوط به اجراي پروژه¬ها و نحوه توزيع آنها وجود دارد كه بخش خصوصي –شاید به دلیل نداشتن شناخت و تشخیص و برنامه‌ی استراتژیک- به¬جاي پافشاري بر اجراي اين قوانين، به آنها حمله كرده و فضاي قانون¬گريزي بيشتر بخش عمومي را فراهم كرده است. نمونه¬اي از اين ظرفيت¬ها¬، «قانون برگزاري مناقصات» است كه علاوه بر الزام به مستندسازي و اطلاع¬رساني مناقصات، پس از دهه¬ها و بلكه صده¬ها، دستگاه¬ مناقصه¬گزار را مكلف كرده كه قبل از انعقاد قرارداد، براي تأخير در ايفاي تعهدات خودش خسارت تعيين كند.طبق قانون برگزاری مناقصات امتناع از اين كار، قابل پيگيري است. در همین میزگرد خانم فرهنگی از گریز بخش عمومی از قوانین و برخوردهای تبعیض آمیز گفتند، آقای طبیب‌زاده از فضای کاملاً یکطرفه‌ی قراردادها گفتند و اقای ریاضی هم از عدم تأمین منابع مالی. یکی از طرقی که همه‌ی اینها قابل‌پیگیری بوده‌است، استفاده از ظرفیتهای «قانون برگزاری مناقصات» است که در سال 1381 در مجلس ششم تدوین و تصویب‌شد. بنده به‌عنوان پژوهشگر حوزه‌ی مناقصات و معاملات که با این حوزه رابطه‌ی تنگاتنگی داشته‌ام عرض‌می‌کنم که با این وجود، بیش از یک دهه است که بخش خصوصی بیشتر به «انکار» پرداخته‌است به جای «استفاده». 

نگرش شبكه¬اي به مسايل

مهندس حلاج در بخش ديگري از سخنانش اظهار داشت كه يكي از عوامل بهبود فضاي كسب و كار، وجود قوانين مناسب است، ولي مي¬دانيم كه قوانين، مجموعه¬اي از كلمات هستند كه توسط ساختارها، فعاليت¬ها، روابط، لابي¬گري¬ها، اهرم¬هاي قدرت و منابع مالي به¬اجرا درمي¬آيند و به همين علت هم در برخورد با مسايل، بايد به شبكه¬اي از عوامل و نهادها و تأثيرات آنها بر يكديگر فكر كنيم. به عبارت ديگر، اگرچه ممكن است قانون در درازمدت بر روي نهادها تأثير بگذارد، ولي درواقع، تنها پس از بهبود نسبی آن نهادها است که مي¬توان قانونی برتر و قوي¬تري نوشت.

بخش دوم- انتظارات از دولت آينده

طبقه¬بندي انتظارات

پس از طرح عمده¬ترين چالش¬هاي فراروي شركتهاي مهندسي و پيمانكاري نفت، گاز و پتروشيمي توسط شركت كنندگان در ميزگرد، نوبت به بخش دوم ميزگرد، يعني طرح انتظارات انجمن اپك از دولت آينده رسيد. در اين بخش، مهندس حلاج، پژوهشگر نظام فنی و اجرایی کشور در بخش دوم میزگرد گفت: جای خوشحالی، امیدواری و سرافرازی است که شما دوستان به درون هم نگاه‌می‌کنید. آقای مترجمی می‌فرمایند ما نیازمند کار کارشناسی حرفه‌ای در درون انجمن هستیم و آقای طبیب‌زاده نقدی بر عدم برنامه‌ریزی برای کار کارشناسی روی مسایل و مشکلات صنفی را ذکر کردند. این نقطه‌ی عزیمت مناسبی است. این رویکرد، یعنی نقد صادقانه‌ی خویشتن. از این نقطه به بعد می‌توان از دیگری (که در این میزگرد یعنی دولت) انتظار مشابهی داشت: حالا می‌توان از دولت هم انتظار داشت که به نقد صادقانه‌ی خود بپردازد. 

وقتی انجمن حد انصاف و صداقت را بر خود جاری‌کرد، آنگاه می‌تواند محکم بایستد و از دولت هم بخواهد که حد انصاف و صداقت را بر خودش جاری‌‌کند. بس از این پرهیز از رطب بزرگنمایی خود و ناچیز‌انگاری دیگران، می‌توان از دولت انتظار داشت که از بزرگنمایی، تظاهر، دروغ و تحقیر پرهیز‌کند. انتظار به‌حقی که می‌توان از دولت مطالبه‌کرد پذیرش واقعی امکانات و محدودیتها و گزارشهای شفاف در عرصه‌ی گفتگوهای ملی برای اجماع‌سازی مناسب است،

انتظار دیگر، در کنار موضوع فوق، انتظار درک عمیق شبکه‌‌ای بودن عوامل است. یعنی خودداری از «تقلیل مفاهیم پیچیده‌ به رابطه‌های خطی ساده‌انگارانه». اتفاقاً در شبکه‌ی علل و عوامل، خود همین انتظار هم تحت‌تأثیر انتظار دیگری است: 

انتظار به‌حق دیگر، تقویت کلیت «سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور» برای نظارت جوانب مختلف طرحهای عمرانی است. نظارت و مدیریت طرحها و پروژه‌ها نیازمند ساز و کاری است نیازمند حداکثر دانش و تحلیل؛ به‌علاوه‌ی تجربه‌ و درک درست از واقعیت جاری؛ به‌علاوه‌ی نگرش سیستمی و کلان و سرانجام چابکی و مهارت گفت و شنود راستین. اینها با تعارف نمی‌شود، عزم، باور، صبوری، گشاده‌‌رویی، اعتماد‌به‌نفس و بس از اینها امکانات و پول هم می‌خواهد. باید به تقویت و تربیت «سازمان مدیریت» خوب برای تدوین برنامه، مقررات و ضوابط هوشمندانه توجه‌شود. البته اینها با همان نگرش شبکه‌ای و تدریجی قابل حصول است. اینها از جهت داشتن «مکانیسم» شبیه «ماشین» ‌است اما از جهاتی متفاوت است. سازماندهی سازمان از جهاتی با بستن پیچ و مهره ‌فرقدارد. یک مهندس مکانیک به‌اضافه یک مهندس ساختمان به‌اضافه یک وکیل، الزاماً به معنی جامعیت و کارآمدی ترکیب نخواهدبود. «فهم میان‌رشته‌ای»، فراتر از «ترکیب چند رشته» است. ما نیازمند «پرورش» ساختارهای تخصصی «میان‌رشته‌ای» و «شنوا» و ایجاد چندین «اتاق فکر» دایمی در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی و نیز در بخشهای مدیریت و برنامه‌ریزی وزارتخانه‌ها هستیم؛ بویژه در وزارتخانه‌هایی مثل وزارت نفت.

مثلاً می‌توان انتظار داشت که در 100 روز اول، دولت گزارش جامعی از «ترک تشریفات مناقصات» در 5 سال اخیر را به نمایندگان مردم در مجلس ارایه‌نماید. 

انتظار پایبندی به قاعده و عدم «ترک قانون» مطالبه‌ی اساسی است. این انتظار، بنیاد انتظام و انضباط اجتماعی است که البته سایر بازیگران از جمله تشلکها و فعالان صنعت احداث نیز باید آن را اولاً بر خود هم فرض بدانند و ثانیاً با قول و فعل خود نیز مرتباً و مستمراً دولتمردان را به قواعد اصلی بازی و قوانین اساسی مدیریت اجتماعی فرابخوانند. جستجوی خیر و نفع فردی در سایه‌ی خیر و نفع کلان و عمومی و نیز صبوری برای چنین دستاوردهایی انتظاری است که باید محکم پای آن ایستاد. متأسفانه 2 تلقی نادرست، تا کنون آثار زیانباری برای ما داشته است: تصور مشکل‌گشایی محض تزریق پول و نیز توهم لزوم نادیده‌ انگاشتن قواعد اصلی برای حصول به نتایج سریعتر. باید این افسانه‌ها را از عرصه‌ی مدیریت عمومی بزداییم و در این راه چه بهتر که از اکنون، از همینجا و از خود آغاز‌کنیم.

متن كامل در ادامه‌ي مطلب



ادامه مطلب
+ نوشته شده در  پنجشنبه 11 مهر1392ساعت 3 AM  توسط شهرام حلاج  | 

معضلات و موانع ارزيابي کيفي مناقصه‌گران (گفتارهايي در بهبود مناقصات کشور- بخش 6)

براي کار تخصصي در حوزه‌ي مناقصات کشور و ساماندهي اين حوزه، لازم است حواسمان را جمع‌کنيم تا: در برابر محتمل‌ترين آفات، بيشترين مراقبت را به انجام‌رسانيم.

در «ارزيابي کيفي» و «ارزيابي فني-بازرگاني»، چقدر با چارچوبهاي توسعه‌يافته (به نحوي دروني‌شده و نه‌ نمايشي) رفتار مي‌کنيم؟ چقدر به «تحليل مستقل و منسجم» (و نه «تحليل عاريتي و چهل‌تکه») و چقدر به «نظريه‌ي سيستمها» يا «رديابي مفهومي و تاريخي پديده‌ها» پايبند هستيم؟

از اوّل مشخص‌کنيم که از کدام «ارزيابي کيفي مناقصه‌گران» صحبت مي‌کنيد؟  «ارزيابي کيفي» با چه هدفي؟ با چه هزينه‌اي؟ با کدام دليل فني؟ متکي به کدام نظريه‌ي مالي و کدام ادله‌ي حقوقي؟ با چه ميزان حوصله؟

1. «ارزيابي کيفي مناقصه‌گران» يكي از تأسيسات حقوقي (ابداعات) «قانون برگزاري مناقصات» است كه ظرفيتهاي مناسبي براي بهبود مناقصات كشور داشت. اما با اين ابداع برخورد نامناسبي شده‌است. چنين برخوردهاي نامناسبي كه فرصتها را به معضل تبديل‌مي‌كند و قوتها را به ضعف فرومي‌كاهد در موارد متعدد ديگري نيز وجود دارد.

2. اين تأسيس‌حقوقي يا ابداع « قانون برگزاري مناقصات» (يعني «ارزيابي كيفي مناقصه‌گران») را كارشناسان و ساز و كارهايي بايد به انجام‌برسانند. اين كارشناسان و ساز و كارها خود در بستري اداري، اجتماعي و فرهنگي قراردارند كه قطعاً بر آن ابداع قانوني تأثيردارد. غفلت از اين بسترها موجب لاينحل ماندن معضلات و موانع «ارزيابي كيفي» مي‌شود.

3. پس براي حل مشكلات «ارزيابي كيفي مناقصه‌گران» قبل ار هر كاري، بايد با دقت، جديت و تعمق بيشتري اقدام‌كنيم. بايد چارچوبهاي تكراري و عادت‌هاي آسيب‌زاي خود را مهار يا مديريت‌كنيم.

4. بايد حواسمان‌باشد تا چه اندازه عميق و دقيق روي موضوع کار‌مي‌کنيم و چقدر نمايشي و ضعيف؟ چقدر به مشارکت و آورده‌ي خود مي‌پردازيم و چقدر به سهم‌خواهي و برداشته‌ي خود؟

5. پرسش بنيادين اين پژوهشگر آن است که: وقتي رفتار‌ با پديده‌اي شبيه‌ اين باشد كه به خوان يغما رسيد‌‌ه‌ايم، ديگر موضوع «ارزيابي کيفي» چگونه سر و سامان خواهدگرفت؟ توسعه‌ي واقعي «ارزيابي کيفي»، اگر با «من» و «تو» و از «اکنون» و «اينجا» آغاز‌نشود، چگونه آغاز خواهدشد؟

6. تلاش براي جلب نظرها به واقعيتهاي عيني مؤثر بر سطحي و چگونگي «ارزيابي كيفي مناقصه‌گران»، به خاطر آن است که اگر از علّت غافل و صرفاً در معلول گرفتار شويم،‌ مشکلات «ارزيابي کيفي» هم حل‌نمي‌‌شود. سطح و چگونگي «ارزيابي كيفي» معلول مجموعه‌‌اي از عوامل و پديده‌هاست.

7. قبل از هرگونه ورود به بحث درباره‌ي جزييات و دقايق «ارزيابي كيفي» بايد سنگمان را وابکنيم و بپرسيم: آقا جان! خانم جان! از کدام «ارزيابي کيفي مناقصه‌گران» صحبت مي‌کنيد؟

8. در اين نوشتار، اندکي به «علت»‌هاي متنوع بروز مشکل در «ارزيابي کيفي مناقصه‌گران» و اساساً در «فرايند مناقصات کشور» پرداختيم. در آينده به «معلول» يعني محتوا و مضمون مشکل «ارزيابي کيفي» خواهيم‌پرداخت.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه 12 شهریور1392ساعت 3 PM  توسط شهرام حلاج  | 

آنچه را سرمای دی یک سر به نابودی سپرد، باز می‌سازد بهار؟

این روزها خیلی افراد از بازسازی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی می‌گویند. خیلی افراد؛ تقریباً همه‌ی افراد؛ از جمله حتی تعداد زیادی از مجاهدان شنبه!!
(البته
مجاهدان شنبه همه از یک جنس و گروه نیستند. انواع مختلف «مجاهدان شنبه» و روحیهي هرهري مشترك ميان انواع آنان بخشی انکارناپذیر از ساختار فرهنگی و اجتماعی ماست، كه نمونههاي مختلف آن را هر روز در پيرامون خودمان ميببينيم. وجه تسميهي اين اسم را نيز ميتوان در این نشانی ديد.)
گذشته از انواع بادها و مدهاي ايام، يكي هم احياي سازمان مديريت و برنامهريزي است. كه برخي از سر درد ميگويند و برخي با سوداي مد و اقتضاي باد. خوب گويا باد بر پرچمي ديگر می‌وزد و نان چربی در تنور ديروز نمی‌پزند. دوغ و دوشاب را هم كه ...

بگذريم
فقط و فقط: ایکاش كه در این وزش ...
ايكاش كه در اين یورش به نان روز ...
ايكاش كه در هياهوي انواع مختلف مجاهدان شنبه...
ایکاش كه اينبار فرصت و مهلت آن بيابيم که سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی با قامتی استوارتر و ساختاری کارآمدتر طراحی شود تا حاصل تجارب و آزمون و خطاهاي گذشته واقعا یک گام به جلو باشد.

لینک مطلبی در ایام اعلام حکم اعدام  سازمان مدیریت و اجرای آن حکم در ايام اندوه‌بار سال 1386:
http://wwwhalaj.blogfa.com/post-6.aspx

+ نوشته شده در  یکشنبه 16 تیر1392ساعت 0 AM  توسط شهرام حلاج  | 

جنبش و گفت‌و‌گو و سرسبزی جامعه‌ی مهندسی

به قول معروف: ما به خرداد پر از ...
بله خرداد پر است از ... کار و تلاش و امید و اندیشه و تدبیر. هر روز فرصتی است برای پیمودن هزار راه نرفته و پرداختن به هزار کار نکرده.
اینچنین بود که همه‌ی موضوعاتی که می‌توانست در طی خرداد ماه در این وبلاگ نوشته‌شود اولویت و اهمیت کمتری یافت نسبت به آنچه دیگر که به انجام‌رسید. در خرداد فرصت نکردم یادداشتی در وبلاگ بگذارم اما خرداد خوبی بود. خوب بود گرچه فرصت كم. فرصت خيلي كم< 
بویژه که در آستانه ماه رمضان هم هستیم و فشار و تراکم بیشتر کلاسها و کارگاههای آموزشی (افزون بر سفرهای کاری جاري بازديد و مشاوره‌ ) فرصت را تنگتر هم می‌کرد. عجب خردادی بود. سرشار از حرکت، پربار از امید و سرسبز از جنبش.
هر روز بر شما مبارک از جمله دیروز که بازهم نشانی از این داشت که مهندسان دریافته‌اند که همه‌ مشکلات مهندسان راه حل مهندسی ندارد
دیروز چهارشنبه 12 تیر در انجمن شرکتهای ساختمانی استاد بنام علوم سیاسی و روابط بین‌الملل دانشگاه شهید بهشتی از فرهنگ، کارآمدی و توسعه و اصول و راههای آن سخن‌گفت و سپس جلسه‌ای که قرار بود تا ساعت 17 باشد با اشتیاق و پرسش و پاسخ مهندسان علاقمند حاضر تا ساعت 18 ادامه یافت.جای همه فعالان صنعت احداث و مهندسان جدی خالی بود. به‌عنوان تعارف عرض نمی‌کنم. واقعا جای مهندسان جدی را در مباحی مثل فرهنگ و کارآمدی و توسعه باید خالی‌کرد.
نشست و سخنرانی دکتر سریع‌القلم در انجمن صنفی پیمانکاران با نام فرهنگ و کارآمدی و با همت موسسه تحقیق و توسعه‌ی صنعت احداث برگزارشد.
جای همه‌ خالی !
+ نوشته شده در  پنجشنبه 13 تیر1392ساعت 11 AM  توسط شهرام حلاج  | 

امروز (دوم ارديبهشت) نام «زمين پاك» دارد و ما هر روز حقوقي متقابل با زمين داريم

امزوز 2 ارديبهشت است، روز زمين پاك. پس بياييد اين فرصت را غنيمت بشماريم و  به بهانه دوم ارديبهشت، روز زمين پاك كاري براي زمين و محيط زيست بكنيم. در واقع كاري براي خودمان بكنيم، چون ما كه در بيرون از محيط خود نيستيم، هستيم؟! پس بياييم و كاري براي مخيط خودمان بكنيم، براي محيط زندگي خود. محيط زندگي ما شامل: خانه ما، محيط كار ما، كارگاه و كارخانه و سايت ما، محيط پروژه ما و ...
راستي خوب است اشاره كنم كه: من به عمد از واژه اي استفاده كردم كه در كتاب غلط ننويسيم نوشته است در چنين مواردي استفاده نكنيد!
ابوالحسن نجفي در اين كتاب نوشته است كه جملاتي مثل  «به بهانه روز فلان اين كار را انجام مي دهيم»معناي درستي ندارد چون بهانه اين را مي رساند كه دليل شما صوري است و اگر اين روز هم نبود شما مي گشتيد و بهانه ديگري پيدا مي كرديد تا در هر صورت اين كار را انجام بدهيد. نجفي در كتاب غلط ننويسيم مي گويد در اغلب موارد با توجه به نيت نويسنده، همان كلمه‌ی «مناسبت» (که در قدیم عربي بوده ولی امروز فارسي محسوب می‌شود) گویاتر و صحيحتر است پس بگوييد: «به‌مناسبت روز فلان اين كار را انجام مي دهيم»
با اين مقدمه مي‌گويم: پس ما دقيقا به بهانه‌ی روز زمين پاك به تلاش و يادآوري زمين و محيط زيست مي‌كوشيم چون روزهاي بعد هم كه دوم ارديبهشت نيست و نام زمين پاك ندارد ما باز هم با بهانه‌اي ديگر به اهميت حقوق متقابل خود و محيط خود توجه مي‌كنيم.
راستي شما براي امروز چه اقدامي را در حوزه اختيار خود يافته‌ايد؟
+ نوشته شده در  دوشنبه 2 اردیبهشت1392ساعت 11 AM  توسط شهرام حلاج  | 

نگاهی به مشکلات بنیادی مناقصات کشور

تا کنون براي بهبود مناقصات كشور بحثها و بررسي‌هاي متعددی مطرح‌شده‌‌است و البته باز هم بايد ادامه و توسعه‌يابد. در همین راستا، طی بحثها، مشاوره‌ها و ‌كارگاههاي آموزشي که اين پژوهشگر در این سالها داشته‌است، تا کنون پرسشهای متعددی مطرح و بررسي شده‌است. از میان همه‌ی پرسشها، 
پرسش نخست در بررسي مناقصات كشور شايد اين باشد كه: مهمترین مشکلات مناقصات کشور چیست؟ 
در این نوشتار می‌کوشم كه در حد توان و تجربه‌ی خود به پاسخ این پرسش بپردازم. البته برای تجمیع و تلخیص موضوع، تنها به ذکر عناوین موارد اکتفا‌می‌کنم. در واقع پاسخ ارايه‌شده در اين نوشتار، تنها فهرستی از موارد است و هریک از این موارد، خود نیازمند توضیح و تشریح خاص است. 
ادعای احصای کامل تمام موارد در این نوشتار را ندارم و امیدوارم این تلاش به‌عنوان يادداشت چکیده‌ی آخرین یافته‌ها و تجارب چند‌ساله، گامی باشد برای مشاركت در بحث و توسعه‌ی گفت و شنود و موجبی بشود برای نقد و نظر صاحبنظران ارجمند.
1. ضعف اطلاع کارکنان و متصدیان مناقصات از قوانین و مقررات مربوطه (به‌عنوان نمونه: تا حدی که اکنون پس از سالها، هنوز خیال‌می‌کنند که این مقررات خرید به «کمترین قیمت» را لازم و کافی دانسته‌است.)،
2. ضعف دانش تخصصی تأمین و تدارکات (شاید بتوان گفت «مهندسی خرید»)‌ در میان کارکنان حوزه‌ی مناقصات بخش عمومی،
3. عدم تخصیص هزینه‌ی لازم و کارکنان کافی برای برگزاری مناقصات کارآمد (یعنی هزینه‌های فرایند تشکیل معامله که سوای ثمن معامله است. مشابه «هزینه‌ی مبادله» در علم اقتصاد)،
4. عدم تخصیص زمان کافی برای برگزاری مناقصات (در حالی که مفهوم «نقطه‌ی سفارش» در مقدمات دانش تأمین و تدارکات، تأکیدی است بر لزوم تخصیص زمان لازم و کافی برای فرایند خرید یا مناقصه؛ صرف افزایش تعداد کارکنان رافع نیاز به زمان کافی نیست.)،
5. ضعف جدی در مهارتهای کارِ گروهی و گفت‌و‌شنود و عدم مشارکت بخشهای مختلف سازمان با یکدیگر در برگزاری مناقصات، (در حالیکه «طراحی و مدیریت مناقصات» تخصصی میان‌رشته‌ای و نیازمند همکاری و هم‌افزایی رشته‌ها و افراد متعددی است. «طراحی و مدیریت مناقصات» مصداق کامل و بارز کار گروهی است.)
6. ضعف جدی در تفکر سیستمی، مهارتهای حل‌مسأله و مواجهه‌ی روشمند و نبود برخورد فرایند‌گرا، نظام‌مند و اندام‌وار برای طراحی نظامهای موفق و قانونی،
7. عدم باور کارکنان به اثربخشی اقدامات و تلاشهایشان در انجام معاملات سالم، کارآمد و فنی،
8. اشکالات و نقایص شکلی، نگارشی، دستوری و چاپی در قانون برگزاری مناقصات،
9. اشکالات محتوایی و کارشناسی در قانون برگزاری مناقصات،
10. تناقضات آیین‌نامه‌های اجرایی قانون برگزاری مناقصات با خود قانون،
11. موارد خروج آیین‌نامه‌های اجرایی قانون برگزاری مناقصات از حدود وظایف و اختیارات قانونی،
12. اشکالات و نقایص شکلی، نگارشی، دستوری و چاپی در آیین‌نامه‌های برگزاری مناقصات،
13. اشکالات محتوایی و کارشناسی در آیین‌نامه‌های اجرایی قانون برگزاری مناقصات،
14. دخالت عوامل نظارتی در تصمیم‌گیری به‌جای شناسایی گلوگاههای اصلی و ارایه‌ی گزارشهای نظارتی،
15. ضعف در نظارت جامع و جدی قوه‌ی مقننه بر نحوه‌ی اجرا، نظارت و بازرسی نهادهای مسئول،
16. نبود یک «مرکز» یا «ساز و کار» ‌تخصصي، ‌سيستمي و مستمر برای پایش و پژوهش در این حوزه،(‌سرمايه‌گذاري ناکافي در فرايندها و بهبود آنها)،
17. برخورد سطحی با قانون و شتاب، سطحی‌نگری و عملزدگی فراگیر و گسترده‌ی نظام اداری (اشخاص، دستگاهها، آیین‌نامه‌ها و ...)، 
18. برخی پاسخهای محدودنگر و تحلیلهای سطحی مراجع‌ پاسخگویی در برابر ابهامات و مسایل دستگاههای اجرایی،
19. ابهام و تأخیر در انتشار آگهی مناقصات، ناشی از میل کنترل توزیع آگهی‌ها در بخشهایی از وزارت ارشاد، بدون ایجاد ساز و کار چابک و روشن برای این کنترل توزیع،
20. عدم درج به‌هنگام و دقیق اطلاعات مناقصات در پایگاه ملی اطلاع‌رسانی مناقصات،
21. خلط مفهومی و عملی بندهای «الف» و «ب» ماده‌ی 26 با یکدیگر،
22. خلط مفهومی و عملی «رواداری در قید کمترین قیمت» با «ارزیابی محصولات پیچیده» (تحمیل فرمول قیمت تراز‌شده به تمام مناقصات دومرحله‌ای)،
23. کاهش رواداری «خرید خدمات مشاوره با ‌روش QCBS» در حد رواداری «خرید دیگر محصولات با قیمت تراز‌شده» به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین موارد بروز اشکال بر اثر عدم نگاه سیستماتیک در تدوین آیین‌نامه‌ها،
24. خروج «وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح»، به استناد جواز خروج «نیروهای مسلح» در تبصر‌ه‌ی ماده‌ی یک که شامل آن وزارتخانه نیست،
25. خدشه‌ی بنیادی بر دامنه‌ی شمول قانون به‌علت خروج نهادهای عمومی غیر‌دولتی از جمله شهرداریها، براثر اشتباه حد فاصل ایراد شورای نگهبان تا درج قانون در روزنامه‌ی رسمی (در دوره‌ی بررسی در مجمع تشخیص مصلحت)،
شایان تصریح است که: 
در میان این فهرست، شاید بند 19 و به احتمال بیشتر بندهای 20 و بعد از آن، جزء یکی از علل مندرج در بندهای ماقبل شمرده‌شود؛ با این حال به دلیل آثار گسترده و اهمیت ویژه‌ی این موارد، آنها را به‌عنوان پرهزینه‌ترین و دردسر‌سازترین موارد تفکیک و تصریح ‌کرده‌ام.

+ نوشته شده در  دوشنبه 26 فروردین1392ساعت 9 PM  توسط شهرام حلاج  | 

ماشین مناقصات کشور چيست؟

1- ماشین مناقصات کشور، الگویی است برای مدیریت مناقصات.

2- این ماشین در پی تأمین دو هدف است:
   الف) موفق بودن فرایند ارجاع کار.  
   ب) سازگاری با قوانین و مقررات کشور

3- موفق بودن مناقصه 2 ویژگی دارد:
   اول) یافتن محصولی که بیشترین نزدیکی و پاسخگویی به نیازمندیهای دستگاه مناقصه گزار را داشته باشد.
    دوم) انجام یافتن معامله با قیمتی که بیشترین صرفه جویی (کاهش) هزینه را داشته باشد.

4- ماشین مناقصات کشور، صرف هر نرم افزار برگزاری مناقصات نیست. نرم افزارها تیغ دولبه هستند باید در استفاده از آنها احتیاطکرد.

5- ماشین مناقصات کشور مجموعه روشها و فنونی است که حداکثر احتمال اثربخشی و کارآمدی مناقصات را تأمین
میکند و از تقلیل برگزاری مناقصات به تشریفاتی وقتگیری و بیهوده جلوگیری میکند.

6- برگزيدن نام ماشين مناقصات به دليل پرهيز از گسترش نگاه از هم گسيتخته و جزءنگر به فرايند مناقصات است.

7- مناقصات كشور را بايد همچون يك سامانه داراي اجزا، فرايندها، ارتباطات، درونداد و برونداد ديد.

9 تصریح به نام کشور در انتهای این نام به منظور تأکید بر سازگاری با مقررات ملی برگزاری مناقصات است. این ماشین باید حداکثر همانگی را با محیط حقوقی کشور نیز داشته باشد.


+ نوشته شده در  شنبه 12 اسفند1391ساعت 6 PM  توسط شهرام حلاج  | 

«روز مهندس مبارک‌باد» یعنی چه و چگونه عملیاتی میشود؟

پنجم اسفند که ‌می‌رسد، برخی رسانه‌ها و بسیاری دوستان ما مهندسان، از سر مهربانی‌ می‌گویند «روز مهندس مبارک‌باد!».

به این فکر‌می‌کنم که این جمله واقعاً چه معنایی دارد و ما در برابر این مهربانی چه وظیفه‌ای داریم؟ آیا حاضریم درباره‌ی این جمله که «سال»هاست درباره‌ی یک «روز» می‌گوییم، فقط چند «دقیقه» فکر‌کنیم؟ آیا این جمله نیز در حد تعارفات معمول می‌ماند؟ آیا این جمله نیز به عبارتی پر طمطراق و بی محتوا تقلیل می‌یابد؟ این هم می‌شود یکی از انبوه دالهای بدون مدلول؟ یا اینکه «ما» می‌توانیم معنا و مفهوم جدی و عمیقی هم برای آن بیافرینیم؟ چگونه می‌توانیم این روز را مبارک بسازیم؟

پیشنهاد می‌کنم برای یافتن پاسخ این پرسش، از «نیوتن» پند بگیریم. مگر نه آنکه دنیای مهندسی امروز بر چارچوب «فیزیک نیوتنی» بنا شده‌است؟ پس بدک نیست که در این تفکر و تحلیل نیز از نیوتن و روش وی کمک‌بگیریم. 

«اسحاق نیوتن» می‌گوید: من از آن رو توانسته‌ام دور دستها را ببینم که بر شانه‌ی غولها ایستاده‌ام. بهره‌گرفتن از غولهای تمدن بشری و استفاده از تجارب و یافته‌های آنان موجب گسترش افق دید ما می‌شود.

پس اینک برای یافتن پاسخ این پرسش که «چگونه روزی مبارک می‌شود؟» نیز شایسته است به اندیشه‌ی غولها و قلّه‌های برجسته‌ی تمدن بشری مراجعه‌کنیم. شاید یکی از عمیقترین پاسخها به این پرسش اخیر، در این کلام «شمس تبریزی» نهفته باشد که گفته‌است:

«ایام را از شما مبارک‌باد! ایام می‌آیند تا بر شما مبارک بشوند؛ مبارک شمایید.»

این سخن، در نهایت اختصار خود، ما را به «تغییر پارادایم» یا «اصلاح نگرش» فرا می‌خواند. این نگرش به ما نشان‌می‌دهد که مبارکی ایام، از این نیست که کره‌ی زمین در کجای مدار گردش انتقالی یا وضعی خود قرارگرفته‌است؛ در نقطه‌ی اعتدال میان انقلاب تابستانی و انقلاب زمستانی یا در جای دیگر. مبارکی ایام، از این نیست که کره‌ی ماه در چه نسبتی با زمین قراردارد و در آغاز یا نیمه‌ی کدام ماه قمری قرارداریم.

برای مبارک شدن «ایام ما»، نیازی به گرفتاری در نجوم و استهلال نیست. مبارک شدن ایام حاصل «رفتار ما» است. حاصل «نگاه، سخن و کردار ما» است.

غولها و قله‌های تمدن بشری نه فقط با شعر و خطابه، بلکه حتی در نشست و برخاست خود نیز این درس را به ما آموخته‌اند که: نقش بی نظیر و گاه شگفت‌انگیز «من» و «تو» در هستی غیر‌قابل‌انکار است.

اینک ذکر یک موضوع بنیادی و یک جمله‌ی کلیدی از نشست روز دوم اسفند در جامعه‌ی مهندسان مشاور ایران با عنوان «فرایند شناخت مسایل توسعه‌ی ایران» را نیز مفید می‌یابم.

موضوع بنیادی یا چکیده‌ی این نشست از منظر اینجانب، معطوف بود به «بازگشت نگاه به خویشتن» و تمرکز بر حوزه‌های اختیار واقعی «من» و «تو»؛ معطوف بود به پرهیز از دورافکندن بحث، فرافکندن و به دور از دسترس احاله کردن همه‌ی امور.

جمله‌ی کلیدی دکتر سریع‌القلم در این جلسه(*) نیز قریب این مضمون بود که: «ما دانشگاهیان، حرفه‌ی خود را به صرف یک شغل تقلیل ندهیم و آن را رسالت خویش نیز بدانیم». 

چنین معنایی در روش برخی مهندسان کشور جاری است و البته میزان تأثیر و فایده‌ی جامعه‌ی مهندسان ایران در فرایند توسعه‌ی کشور نیز بسته به گسترش و تعمیق چنین نگرش و روشی در این جامعه است. ماه گذشته، یکی از مهندسانی که افتخار همکاری با او در یک پروژه را دارم این معنا را چنین بیان می‌کرد: «من حرفه‌ام را فقط شغل حساب نمی‌کنم، من با این شغل دارم زندگی‌می‌‌کنم. شغل من برای من یک روش زندگی است. اصولی که در شغلم رعایت می‌کنم در واقع اصول زندگی من است، چگونه آنها را زیر پا بگذارم». 

با چنین روشی می‌توان روز مهندس را مبارک ساخت. جامعه‌ی مهندسان ایران می‌توانند روز مهندس را هم مبارک بسازند، با معنای عمیق و بزرگی که در چنین روزی تولید و تعبیه می‌کنند. تلاش کنیم که «روز مهندس را عمیقاً مبارک و سرشار از برکت بسازیم».

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

*) نفس برگزاری این جلسه و فرصت گفتگوی میان رشته ها و تخصصها، نشانه بلوغ فکری جامعه مهندسان است. توجه به نگرشها و تحلیلهای علوم انسانی و قدردانستن دیگر تخصصها نشانه آن است که مهندسان میکوشند ایام را مبارک سازند. این نگاه عمیق و بالغ کجا و نگاه جزءنگر که گاه در پیامکهای روز مهندس میرسد کجا، مانند این پیامک: «تمدن بشری برآیند تلاشهای مهندسان است(؟؟!!). روز مهندس مبارک»

+ نوشته شده در  شنبه 5 اسفند1391ساعت 10 AM  توسط شهرام حلاج  | 

توسعه و مهندسان ایران

جامعه‌ی مهندسان مشاور ایران در راستای تلاشها و اقدامات ارزشمند خود، نشستی با نام «فرایند شناخت مسایل توسعه‌ی ایران» را با سخنرانی دکتر محمود سریع‌القلم (استاد دانشگاه شهید بهشتی) برگزار خواهد‌کرد.

این همایش از ساعت 15 تا 18 روز چهارشنبه 2 اسفند در سالن همایش جامعه‌ی مهندسان مشارو ایران به نشانی زیر برگزار خواهد‌شد:
انتهای ولنجک، خیابان 26، بلوار دانشجو، نبش گلریزان، شماره 25
تلفن: 22406259 الی22406260

http://www.irsce.org/irsce/Lists/Announcements/DispForm1.aspx?List=51071149-9299-4ba9-94b8-c9e915f02a3c&ID=518

+ نوشته شده در  پنجشنبه 26 بهمن1391ساعت 1 PM  توسط شهرام حلاج  | 

در دومین هم‌اندیشی سراسری متخصصان مناقصات کشور، ماشین مناقصات موفق و قانونی معرفی شد

دومین هم‌اندیشی سراسری متخصصان مناقصات کشور در روزهای 17 و 18 بهمن‌ماه 1391 در دانشگاه تهران برگزار شد. مهمترین ویژگی محتوایی این هم‌اندیشی معرفی «نخستین ماشین مناقصات موفق و قانونی کشور»، یا به اختصار «ماشین مناقصات کشور» بود و مهمترین ویژگی شکلی هم‌اندیشی نیز بحث و بررسی هر جنبه‌ی کلیدی مناقصات در یک نشست تخصصی مستقل بود.
در همایش سراسری مناقصات 1390 بسیاری از اشخاص از جهات گوناگون به نقد بی‌پروای قوانین و مقررات مناقصات کشور پرداختند، البته تا حد بضاعت با دقت و مستند. اما یک واقعیت با تمام ابعاد آن هنوز پیش روی ما باقی است: واقعیت لزوم مدیریت معاملات بخش عمومی.
این قوانین هر چه باشند و هر نقصی داشته‌باشند، واقعیت آن است که انبوه فعالیتهای بخش عمومی در انتظار سر و سامان گرفتن هستند.
گذشته از این نیاز واقعی و عملیاتی، واقعیت دیگری نیز نه فقط پیش روی ما که محیط بر ماست. این واقعیت اجتماعی و فرهنگی که در سراسر نظام آموزشی، اداری و اجرایی ما موج میزند این است: میل شدید به شنیدن و گرفتن دستورالعملهای بی‌چون‌وچرا، به جای اراده‌ و تلاشِ اندیشیدن و مشارکت در فرایندهای تحول. خیلی از ما بهره‌گیری از یک نظام از قبل آماده‌شده را به مشارکت در فرایند ایجاد یک نظام بهتر ترجیح‌می‌دهیم.
همه‌ی اینها ما را واداشت که در همایش سراسری مناقصات 1391، بیشتر به «آموزش اجرایی فن مناقصه» بپردازیم. پس تلاش کردیم که در 4 کارگاه یا نشست تخصصی به شرح زیر، مشکلات و مسایل مناقصه و ارجاع‌کار کشور را بررسی‌کنیم:
نشست نخست: مشکلات و مسایلی در حوزه‌ی تقنین و تفسیر. (با توجه به آنکه همواره مجری، پس از تفسیر متن، دست به اجرای آن می‌زند؛ بنابراین در غیاب تحلیل و تفسیر درست متن، اجرای متن هم دچار مشکل می‌شود).
نشست دوم: مسایل پیش روی تأمین‌کنندگان کالا و خدمات (تأمین‌کنندگان، سازندگان، پیمانکاران و مشاوران) برای فروش محصولات خود از طریق شرکت در مناقصه.
نشست سوم: مسایل پیش پای دستگاههای مناقصه‌گزار که برای تأمین محصولات موردنیاز، وجوه عمومی را برای خرید انواع کالا و خدمت هزینه‌می‌کنند.
نشست چهارم: شیوه‌ها و نکات نیازمند توجه از منظر دستگاههای نظارتی،
دبیر‌علمی این همایش (به‌عنوان دانش‌آموز علوم کاربردی مناقصات و بنا به وظیفه‌ی حرفه‌ای مشاوره‌ی قوه‌ی مقننه) کوشیده‌است هر کتاب، مقاله،‌ سمینار یا کلاس مربوط به این علوم را پیگیری کند، تا شاید نکته‌ای برای بهبود مناقصات کشور بیابد. همین کوششِ تمام‌وقت موجب شده‌است تا تقریباً تمام افرادی که در حوزه‌ی آموزش مناقصات حرفی داشته‌اند را بشناسد. از میان این افراد، آموزگاران برتر هر بخش را به همایش دعوت‌کرد‌‌یم تا به غنای آموزش تخصصی آن بخش بیفزاییم. طبیعی است که کوشیدیم سخنرانان افتتاحیه نیز کارآزموده و صاحب سبک و صلاحیت (و البته صاحب نَفَس) باشد.
واقعیت نقص‌ قوانین، واقعیت نقص و آشفتگی مقررات مناقصات، واقعیت نیاز غیر‌قابل‌انکار به اجرای معاملات بخش عمومی، واقعیت محدودیتهای بین‌المللی کنونی، واقعیت معاذیر و معضلات جاری داخلی، واقعیت عادت کارشناسان به تقلیل خویش (ولو ناخودآگاه) به موجودی کم بهره از تفکر، واقعیت تصور شایع وجود راه حل یگانه برای هر مسأله و در نهایت واقعیت تخیل وجود راه زود و فوری برای حل مسأله‌ی مناقصات و معاملات عمومی کشور، در هر صورت حل این مسأله را پیچیده‌تر ساخته‌است. تصورِ امکان اقدام ساده برای حل این مسأله‌ی پیچیده، ساده‌انگاری به نظر می‌رسد.
مثلاً برداشت دم‌دستی «نرم‌افزار رایانه‌ای برگزاری مناقصات» از موضوع مهم «ماشین‌ مناقصات» نوعی ساده‌انگاری است. نباید موضوع عمیق و دقیق «ماشین مناقصات کشور» را به «نرم‌افزار رایانه‌ای برگزاری مناقصات» تقلیل‌دهیم. بارها در کلاسهای درس و نیز در همین وبگاه مخاطبان پرسیده‌بودند: «آیا نرم‌افزار مناقصات را خوب می‌دانید؟». با توجه به آنچه از شرایط فنی و فرهنگی کشور می‌فهمم باید در درجه‌ی اول بگویم «نه، خوب نمی‌دانم.». التبه این پاسخ نیازمند توضیح و تبصره‌‌ای است که در آینده به آن خواهم پرداخت.
در پایان این یادداشت باید بگویم که: 
در مجموع هماندیشی مناقصات 91 نیز با وجود مشارکت بهترین و جدّی‌ترین فعالان صاحب‌نظر حوزه‌ی مناقصات و نیز مدیریت و تصدی یکی از بهترین گروههای اجرای همایشها، باز هم فقط و فقط یک قدم به پیش است؛ نه بیشتر و نه کمتر.

+ نوشته شده در  پنجشنبه 26 بهمن1391ساعت 1 PM  توسط شهرام حلاج  | 

اصل سلامت در مناقصات و پيشباز از همايش اخلاق حرفه اي

در آستانه برگزاري همايش اخلاق حرفه‌ای، موانع و راهكارها با همت جامعه‌ی مهندسان مشاور ايران كه در 18 ديماه برگزار خواهدشد سطوري از بخش چهارم سلسله مقالات مناقصات (منتشرشده در نشريه زمين-سازه) را در اينجا نقل‌مي‌كنم:
اصل «سلامت» در بند «ب» بیاینه‌ي 1390 مناقصات كشور، به معنی متضاد «فساد» است. رعايت اصل «سلامت» در عمل مترادف پرهيز از انحراف از «اخلاق حرفه‌ای» است. این معنا را شاید بتوان همان مفهومی دانست که در FIDIC با نام «Integrity Management» یا «Integrity» مطرح ‌شده‌است و «جامعه‌ی مهندسان مشاور ایران» برای آن، برابرنهاد بسیار خوب «درستکاری» را در برخی اسناد خود به‌ کار برده‌است. اما در بیانیه‌ی مناقصات 1390، برای آنکه این مفهوم اصلی با اصل دیگر (یعنی «درستی» که در سطور قبل تشریح‌شد) اشتباه نشود، به‌ نظر می‌رسد همان عنوان «سلامت» خوب و گويا باشد. رعایت اصل «سلامت» در فرایند مناقصه شامل جلوگیری از هرگونه ایجاد «تبعیض ناروا» است. مفاسدی مانند «رشوه» و «تبانی» بارزترین انواع آلودگی و خدشه بر اصل «سلامت» است. مصداق خوب رعایت اصل «سلامت» پرهیز از ایجاد هرگونه رانت یا تمایز اطلاعاتی میان مناقصه‌گران است. نمونه‌ی دیگر رعایت اصل «سلامت»، تلاش مناقصه‌گزار برای حداکثر پیش‌بینی‌پذیری رفتار خویش است. این مهم از طریق پیش‌بینی نیازها و شرایط محتمل و تدوین روش اقدام در هریک از آن شرایط در متن اسناد مناقصه قابل دستيابي است.
گفتیم «رشوه» فقط يكي از مصاديق فساد و بلكه شکل بارز و بی‌پرواتر فساد یا عدم‌سلامت است. البته این شکل را معمولاً با تقلبهایی به قالبهای موجه‌تر درمی‌آورند، اما ماهیت آن تغييري نمي‌كند و همان آلودگی و عفونت را دارد. شاید در چنین مواردی توسل به تعریفی از بانک جهانی مفید باشد که می‌گوید: هرگونه اقدام و مبادله‌ای که در وظایف مقرر درج نشده‌است و در سازمان ثبت نمی‌شود مصداق فساد (عدم‌‌سلامت) است. این تعریف صریح و بدون ‌استثنا و فاقد گریزگاه، کلید خوبی است برای تشخیص «سلامت» یا عدم‌سلامت هر فرایند مناقصه.

+ نوشته شده در  دوشنبه 11 دی1391ساعت 3 PM  توسط شهرام حلاج  | 

اخلاق حرفه‌اي

همايش اخلاق حرفهاي، موانع و راهكارها روز 18 ديماه در جامعه‌ي مهندسان مشاور ايران برگزار ميشود

لينك اطلاع بيشتر:

http://www.irsce.org/irsce/default.aspx

http://www.irsce.org/irsce/Lists/Announcements/DispForm1.aspx?List=51071149-9299-4ba9-94b8-c9e915f02a3c&ID=493

+ نوشته شده در  دوشنبه 11 دی1391ساعت 3 PM  توسط شهرام حلاج  | 

مطالب قدیمی‌تر